दिवाळी 2026: ५ दिवसीय उत्सव तारखा, लक्ष्मी पूजा मुहूर्त आणि विधी

दिवाळीचा मुख्य उत्सव, लक्ष्मी पूजन, रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. हा दिव्यांचा शक्तिशाली सण पाच दिवसांचा असतो, जो शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर रोजी धनत्रयोदशीने सुरू होतो आणि मंगळवार, 10 नोव्हेंबर रोजी भाऊबीजेने समाप्त होतो. स्कंद पुराणात या काळात देवी लक्ष्मीचा सन्मान करण्यासाठी आणि पितरांच्या आत्म्यासाठी मार्ग प्रकाशित करण्यासाठी दिवे लावण्याचे महत्त्व सांगितले आहे. ही गहन आध्यात्मिक नूतनीकरणाची वेळ आहे.

अनुक्रमणिका

• दिवाळी 2026: लक्ष्मी पूजन शुभ मुहूर्त
• आपण दिवाळी का साजरी करतो: अंधारावर प्रकाशाचा विजय
• दिवाळीचे 5 दिवस: दैनंदिन विधी आणि महत्त्व
• भारतभरात दिवाळी कशी साजरी केली जाते
• उत्सववर दिवाळी पूजेमध्ये सहभागी व्हा
• दिवाळीच्या 5 दिवसांत काय करावे आणि काय करू नये
• दिवाळीची तयारी कशी करावी: 2-आठवड्यांची वेळरेखा
• स्रोत आणि संदर्भ

दिवाळी 2026: लक्ष्मी पूजन शुभ मुहूर्त

लक्ष्मी पूजनासाठी वेळ सर्वकाही आहे. ही पूजा प्रदोष काळात केली जाते, जो सूर्यास्तानंतर सुरू होतो आणि देवीच्या आशीर्वादासाठी सर्वात शुभ वेळ मानली जाते. अमावस्या तिथी 8 नोव्हेंबर रोजी दुपारी 02:17 वाजता सुरू होईल आणि 9 नोव्हेंबर 2026 रोजी दुपारी 12:01 वाजता समाप्त होईल. ही वेळ चुकवू नका.

एक गोष्ट लक्षात घ्या - मुहूर्ताची वेळ सर्वत्र सारखी नसते. ती स्थानिक सूर्यास्ताच्या वेळेनुसार बदलते. म्हणून, आपण सर्वात प्रभावी क्षणी पूजा करावी यासाठी आम्ही शहरानुसार मार्गदर्शक तयार केले आहे. याचा तुमच्यासाठी काय अर्थ आहे? याचा अर्थ असा की तुमच्या प्रार्थना जास्तीत जास्त लाभासाठी वैश्विक वेळेनुसार जुळलेल्या आहेत.

शहर	लक्ष्मी पूजन मुहूर्त (8 नोव्हेंबर, 2026)
Delhi	05:58 PM ते 07:58 PM
Mumbai	06:29 PM ते 08:29 PM
Varanasi	05:45 PM ते 07:45 PM
Chennai	06:15 PM ते 08:15 PM
Kolkata	05:25 PM ते 07:25 PM

अचूक स्थानिक वेळेसाठी, आपण नेहमी 8 नोव्हेंबर 2026 साठी उत्सव पंचांग तपासू शकता.

आपण दिवाळी का साजरी करतो: अंधारावर प्रकाशाचा विजय

दिवाळी केवळ फटाके आणि मिठाईपुरती मर्यादित नाही. हा वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा एक गहन आध्यात्मिक उत्सव आहे. सर्वात प्रसिद्ध कथा, रामायणातील, राक्षस राजा रावणाचा पराभव करून भगवान रामाच्या अयोध्येत विजयी परतण्याची आहे. अयोध्येतील लोकांनी त्यांच्या स्वागतासाठी दिव्यांच्या (दीप) रांगा (अवली) लावल्या, जे अंधारावर प्रकाशाच्या विजयाचे प्रतीक आहे. ही एक सुंदर आख्यायिका आहे.

परंतु ही परंपरा आणखी खोल आहे. पद्म आणि स्कंद पुराणांमध्ये दिवे लावण्याचे वर्णन संपत्ती आणि समृद्धी देणाऱ्या देवी लक्ष्मीला आपल्या घरात आमंत्रित करण्याचा एक मार्ग म्हणून केले आहे. हे दिवे आपल्या पूर्वजांच्या आत्म्यांना त्यांच्या प्रवासात मार्गदर्शन करणारे दीपस्तंभ म्हणूनही काम करतात. म्हणून जेव्हा तुम्ही दिवा लावता, तेव्हा तुम्ही एका प्राचीन, शक्तिशाली विधीमध्ये सहभागी होता, जो तुम्हाला दैवी शक्ती आणि तुमच्या स्वतःच्या वंशाशी जोडतो.

दिवाळीचे 5 दिवस: दैनंदिन विधी आणि महत्त्व

दिवाळी ही एक मॅरेथॉन आहे, धावण्याची शर्यत नाही. तिच्या पाच दिवसांपैकी प्रत्येक दिवसाची एक अद्वितीय ऊर्जा आणि उद्देश आहे, जो तुम्हाला पुढील वर्षासाठी तयार करणारा एक समग्र आध्यात्मिक अनुभव देतो. प्रत्येक दिवस काय दर्शवतो हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

दिवस 1: धनत्रयोदशी (शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर, 2026) - संपत्तीचे स्वागत

हा समृद्धीचा दिवस आहे. भक्त भगवान धन्वंतरीची पूजा करतात, जे समुद्र मंथनातून अमृताचा (अमरत्वाचा रस) कलश घेऊन प्रकट झाले होते आणि ते भगवान विष्णूचे अवतार व देवांचे वैद्य आहेत. या दिवशी नवीन भांडी, सोने किंवा चांदी खरेदी करण्याची परंपरा आहे, कारण असे मानले जाते की या दिवशी मिळवलेली नवीन संपत्ती अनेक पटींनी वाढते. संध्याकाळी, यम दीपम नावाचा एक दिवा दक्षिणेकडे तोंड करून लावला जातो, जेणेकरून यमदेवाला प्रसन्न करून कुटुंबाचे अकाली मृत्यूपासून संरक्षण करता येईल.

दिवस 2: नरक चतुर्दशी (शनिवार, 7 नोव्हेंबर, 2026) - मुक्तीचा दिवस

याला छोटी दिवाळी असेही म्हणतात, हा दिवस भगवान श्रीकृष्णाने 16,000 राजकन्यांना कैद करणाऱ्या नरकासुर राक्षसावर मिळवलेल्या विजयाचा उत्सव आहे. त्याच्या पराभवाने त्यांना मुक्त केले आणि जगात पुन्हा प्रकाश आणला. या दिवसाचा मुख्य विधी म्हणजे अभ्यंग स्नान, जो सूर्योदयापूर्वी उटणे (औषधी वनस्पती आणि तेलांचे मिश्रण) लावून केला जातो. हे केवळ शारीरिक स्वच्छतेबद्दल नाही; तर हे पाप आणि आळस धुवून काढण्याचे एक प्रतीकात्मक कृत्य आहे, जे तुम्हाला मुख्य दिवाळीच्या दिवसासाठी तयार करते.

दिवस 3: लक्ष्मी पूजन (रविवार, 8 नोव्हेंबर, 2026) - मुख्य उत्सव

हा दिवाळीचा आत्मा आहे. कुटुंबे समृद्धीसाठी देवी लक्ष्मीची, अडथळे दूर करण्यासाठी भगवान गणेशाची आणि ज्ञानासाठी देवी सरस्वतीची पूजा करण्यासाठी एकत्र येतात. घर दिव्यांनी उजळले जाते, प्रत्येक कोपरा प्रकाशित केला जातो जेणेकरून नकारात्मकता लपण्यासाठी कोणतीही सावली राहणार नाही. ही एक शक्तिशाली, जीवन बदलणारी रात्र आहे.

पूजा विधी: चरण-दर-चरण
1. स्थापना (मांडणी): एका उंच पाटावर लाल कापड ठेवा. मध्यभागी तांदळाच्या दाण्यांनी कमळ तयार करा.
2. कलश स्थापना: तांदळावर पाणी, एक सुपारी, एक फूल, एक नाणे आणि आंब्याची पाने भरलेला कलश ठेवा. त्यावर नारळ ठेवा.
3. मूर्ती स्थापना: कलशाच्या उजवीकडे आणि मध्यभागी गणेश आणि लक्ष्मीच्या मूर्ती स्थापित करा.
4. संकल्प: आपल्या तळहातावर पाणी घ्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी भक्तीभावाने पूजा करण्याचा संकल्प करा.
5. पूजा: प्रथम फुले, कुंकू आणि मिठाई अर्पण करून भगवान गणेशाची पूजा करा. त्यानंतर देवी लक्ष्मीचे आवाहन करा. तिच्या मूर्तीला पंचामृताने स्नान घाला आणि तिला नवीन वस्त्रे, दागिने आणि फुले (विशेषतः कमळ आणि झेंडू) अर्पण करा.
6. मंत्र जप: तिच्या आशीर्वादासाठी मुख्य लक्ष्मी मंत्राचा जप करा.
7. आरती आणि प्रसाद: लक्ष्मी आणि गणेशाची आरती गाऊन पूजेची सांगता करा. भोग (प्रसाद) अर्पण करा आणि नंतर तो कुटुंबातील सदस्यांमध्ये वाटा.

मुख्य मंत्र: लक्ष्मी बीज मंत्र
* देवनागरी: ॐ ह्रीं श्रीं लक्ष्मीभयो नमः॥
* लिप्यंतरण: Om Hreem Shreem Lakshmibhayo Namah॥
* अर्थ: मी संपत्ती, समृद्धी आणि मांगल्याचे प्रतीक असलेल्या देवी लक्ष्मीला नमन करतो. याचा 108 वेळा जप करावा.

दिवस 4: गोवर्धन पूजा (सोमवार, 9 नोव्हेंबर, 2026) - निसर्गाचा सन्मान

हा दिवस भगवान श्रीकृष्णाने वृंदावनच्या गावकऱ्यांना भगवान इंद्राच्या क्रोधापासून वाचवण्यासाठी गोवर्धन पर्वत उचलल्याच्या पराक्रमाचा उत्सव आहे. भक्त शेणाचा किंवा अन्नाचा एक छोटा डोंगर तयार करतात, जो गोवर्धनाचे प्रतीक असतो, आणि त्याची पूजा करतात. अन्नकूट ("अन्नाचा डोंगर") विविध प्रकारच्या शाकाहारी पदार्थांनी तयार केला जातो आणि देवाला अर्पण केला जातो. हे निसर्गाच्या देणगी आणि दैवी संरक्षणाबद्दल कृतज्ञतेचे एक सुंदर स्मरण आहे.

दिवस 5: भाऊबीज (मंगळवार, 10 नोव्हेंबर, 2026) - भावंडांचा उत्सव

या सणाची सांगता भाऊबीजेने होते, हा दिवस भाऊ आणि बहिणीच्या पवित्र नात्याचा सन्मान करतो. आख्यायिकेनुसार, या दिवशी यमराज आपली बहीण यमुना हिच्याकडे गेले होते. तिने आरती आणि टिळा लावून त्यांचे स्वागत केले. बदल्यात, त्यांनी तिला आशीर्वाद दिला आणि घोषित केले की या दिवशी जो भाऊ आपल्या बहिणीकडून टिळा लावून घेईल, त्याचे सर्व वाईट गोष्टींपासून संरक्षण होईल. हा कौटुंबिक प्रेमाचा एक शक्तिशाली उत्सव आहे.

भारतभरात दिवाळी कशी साजरी केली जाते

दिवाळीचे सार जरी सारखेच असले तरी, भारतभरात तुम्हाला सुंदर प्रादेशिक भिन्नता आढळतील. पश्चिम बंगालमध्ये, मुख्य दिवस काली पूजेला समर्पित आहे, जी शक्तीच्या उग्र रूपाची एक शक्तिशाली पूजा आहे. दक्षिण भारतात, नरक चतुर्दशीवर जास्त लक्ष केंद्रित केले जाते, जिथे कृष्णाचा विजय फटाके आणि विशेष मिठाईने साजरा केला जातो. महाराष्ट्रामध्ये, दिवाळीची सुरुवात वसुबारसने होते, जो गाईंचा सन्मान करणारा उत्सव आहे. हे एकसंध नाही; ही भक्तीची एक समृद्ध विविधता आहे.

उत्सववर दिवाळी पूजेमध्ये सहभागी व्हा

तुमची दिवाळीची प्रार्थना अचूक वैदिक पद्धतीने केली जावी याची खात्री करायची आहे, पण तुमच्याकडे वेळ किंवा कौशल्य नाही का? तुम्ही पवित्र मंदिरांमध्ये प्रमाणित पंडितांद्वारे केल्या जाणाऱ्या विशेष दिवाळी पूजांमध्ये सहभागी होऊ शकता. हे खूप सोपे आहे.

हे कसे कार्य करते:
1. तुम्ही ज्या पूजेमध्ये सहभागी होऊ इच्छिता ती निवडा आणि दक्षिणा द्या.
2. तुम्ही तुमचे नाव, गोत्र आणि विशिष्ट प्रार्थना किंवा इच्छेसह एक संकल्प फॉर्म भराल.
3. पंडित पूजा करतील, संकल्पादरम्यान तुमच्या तपशिलांचा उच्चार करतील.
4. तुम्हाला काही दिवसांत व्हॉट्सॲपद्वारे पूजेचा व्हिडिओ मिळेल.
5. त्यानंतर मंदिरातील अस्सल प्रसाद थेट तुमच्या घरी पाठवला जातो.

ही शक्तिशाली वेळ वाया जाऊ देऊ नका.
- दिवाळी विशेष लक्ष्मी नारायण अमृत राज योग प्राप्ती स्वर्ण अभिषेक पूजा: संपत्ती आणि कल्याणासाठी लक्ष्मी आणि नारायण यांचे एकत्रित आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी तयार केलेली एक विशेष पूजा. दक्षिणा ₹851 पासून सुरू होते.
- अक्षय तृतीया विशेष 24 तास महालक्ष्मी हवन: अक्षय समृद्धीसाठी देवी महालक्ष्मीला समर्पित शक्तिशाली, दिवसभर चालणाऱ्या अग्निहोत्रामध्ये सहभागी व्हा.

दिवाळीच्या 5 दिवसांत काय करावे आणि काय करू नये

या शुभ कालावधीचा पुरेपूर फायदा घेण्यासाठी, काही गोष्टी तुम्ही स्वीकारल्या पाहिजेत आणि काही टाळल्या पाहिजेत. हे अंधश्रद्धेबद्दल नाही; हे सकारात्मक ऊर्जा आकर्षित करण्यासाठी सात्विक (शुद्ध) वातावरण तयार करण्याबद्दल आहे.

काय करावे:
- सर्व काही स्वच्छ करा: स्वच्छ घर देवी लक्ष्मीला आकर्षित करते असे मानले जाते.
- तुमचे प्रवेशद्वार सजवा: सकारात्मक ऊर्जेचे स्वागत करण्यासाठी रांगोळी, तोरण आणि दिव्यांचा वापर करा.
- दान करा: गरीब आणि गरजूंना दान द्या. दिवाळीत केलेले दान मोठे पुण्य देते असे म्हटले जाते.
- सात्विक अन्न तयार करा: नैवेद्यासाठी कांदा किंवा लसूणेशिवाय ताजे, शाकाहारी जेवण बनवा.
- मंत्रांचा जप करा: नियमितपणे लक्ष्मी आणि गणेशाच्या मंत्रांचा जप करा.

काय करू नये:
- कठोर शब्द वापरू नका: वादविवाद टाळा आणि शांततापूर्ण वातावरण ठेवा.
- तामसिक वस्तूंचे सेवन करू नका: मद्य, मांस आणि इतर तामसिक पदार्थांपासून दूर रहा.
- घर अंधारात ठेवू नका: विशेषतः लक्ष्मी पूजनाच्या रात्री, तुमचे घर चांगले प्रकाशमान असल्याची खात्री करा.
- जुगार खेळू नका: काही परंपरांमध्ये खेळ असले तरी, जास्त जुगार खेळणे अशुभ मानले जाते.

दिवाळीची तयारी कशी करावी: 2-आठवड्यांची वेळरेखा

तुम्हाला दडपण आल्यासारखे वाटत आहे का? नका वाटू देऊ. शेवटच्या क्षणी कोणताही ताण न घेता सणाची तयारी करण्यास मदत करण्यासाठी येथे एक सोपी वेळरेखा आहे. नियोजन महत्त्वाचे आहे.

• 2 आठवड्यांपूर्वी: तुमच्या संपूर्ण घराची सखोल साफसफाई सुरू करा, अनावश्यक वस्तू काढून टाका आणि जुन्या वस्तू फेकून द्या. ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.
• 1 आठवड्यापूर्वी: तुमच्या खरेदीचे नियोजन करा—कुटुंबासाठी नवीन कपडे, भेटवस्तू, पूजा सामग्री आणि सजावटीच्या वस्तू.
• 3-4 दिवसांपूर्वी: लाडू, चकल्या आणि शंकरपाळी यांसारखे घरगुती मिठाई आणि फराळ बनवायला सुरुवात करा.
• 1 दिवस आधी (धनत्रयोदशीच्या पूर्वसंध्येला): तुमचे घर दिवे, फुले आणि रांगोळीने सजवा. धनत्रयोदशीच्या पूजेची तयारी करा.
• दिवाळीचा दिवस: पूर्णपणे पूजेवर लक्ष केंद्रित करा आणि तुमच्या कुटुंबासोबत चांगला वेळ घालवा. तुम्ही ते कमावले आहे.

स्रोत आणि संदर्भ

शास्त्रीय अधिकार:
- स्कंद पुराण आणि पद्म पुराण (कार्तिक महिन्यात दिवे लावण्याचे महत्त्व)
- रामायण (भगवान रामाचे अयोध्येत पुनरागमन)

पंचांग आणि वेळ:
- Drikpanchang.com (2026 तिथी आणि मुहूर्त वेळेच्या पडताळणीसाठी)
- उत्सव पंचांग (https://utsavapp.in/panchang)