गणेश चतुर्थी 2026: तारीख, मुहूर्त, महत्त्व आणि पूजा विधी
पंडित कैलाश एस., गणेश पुराण आणि मंदिर विधी विशेषज्ञ | उत्सव संपादकीय टीमद्वारे पुनरावलोकित
2026 मध्ये गणेश चतुर्थी सोमवार, 14 सप्टेंबर रोजी साजरी केली जाईल, जी विघ्नहर्ता भगवान गणेशाच्या शुभ आगमनाचे प्रतीक आहे. गणेश पुराणानुसार, भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्ष चतुर्थीचा हा दिवस गणेशाचे आवाहन केल्यास सर्वाधिक आध्यात्मिक लाभ देतो. 5 लाखांहून अधिक भक्त त्यांच्या घरात ज्ञान आणि सौभाग्य आणण्यासाठी उत्सवद्वारे गणेश पूजेत सहभागी होतात.
थोडक्यात उत्तरे
- काय: गणेश चतुर्थी (गणेश चतुर्थी) हा बुद्धी आणि नवीन सुरुवातीची देवता असलेल्या भगवान गणेशाचा जन्मदिवस आहे.
- कधी: सोमवार, 14 सप्टेंबर, 2026. पूजेसाठी शुभ मुहूर्त सकाळी 11:03 ते दुपारी 01:32 पर्यंत आहे.
- का: अडथळे दूर करण्यासाठी (विघ्नहर्ता) आणि नवीन उपक्रमांमध्ये यश मिळवण्यासाठी आशीर्वाद प्राप्त करणे.
- कसे सहभागी व्हावे: ₹501 पासून सुरू होणाऱ्या दक्षिणसह चिंतामणी गणेश पूजेमध्ये सहभागी व्हा.
अनुक्रमणिका
- गणेश चतुर्थी 2026: तारीख, तिथी आणि शुभ मुहूर्त
- आपण गणेश चतुर्थी का साजरी करतो
- भगवान गणेशाच्या जन्मामागील कथा
- गणेश चतुर्थी पूजा विधी: चरण-दर-चरण
- गणेश पूजा सामग्रीची यादी
- श्री गणेश आरती (जय गणेश देवा)
- गणेश पूजेसाठी महत्त्वाचे मंत्र
- उत्सवादरम्यान काय करावे आणि काय करू नये
- उत्सववर गणेश पूजेत सहभागी व्हा
- स्रोत आणि संदर्भ
गणेश चतुर्थी 2026: तारीख, तिथी आणि शुभ मुहूर्त
गणेश चतुर्थी 2026 साठी मुख्य वेळ चंद्र कॅलेंडरनुसार निश्चित केली जाते, जी उत्सवच्या पंचांगद्वारे सत्यापित आहे. हा सण सोमवार, 14 सप्टेंबर, 2026 रोजी आहे. स्थापना आणि मुख्य पूजा मध्यान्ह काळात करणे आवश्यक आहे, जो सर्वात शक्तिशाली काळ मानला जातो.
तुम्ही या वेळांकडे बारकाईने लक्ष द्यावे.
- चतुर्थी तिथी प्रारंभ: सकाळी 07:06 वाजता, 14 सप्टेंबर, 2026
- चतुर्थी तिथी समाप्ती: सकाळी 07:44 वाजता, 15 सप्टेंबर, 2026
- मध्यान्ह गणेश पूजा मुहूर्त: सकाळी 11:03 ते दुपारी 01:32 (कालावधी: 2 तास 29 मिनिटे)
प्रमुख भारतीय शहरांसाठी विशिष्ट मुहूर्त वेळा येथे आहेत:
| शहर | मुहूर्त प्रारंभ | मुहूर्त समाप्ती |
|---|---|---|
| दिल्ली | 11:03 AM | 01:32 PM |
| मुंबई | 11:21 AM | 01:48 PM |
| वाराणसी | 10:49 AM | 01:18 PM |
| चेन्नई | 11:03 AM | 01:29 PM |
| कोलकाता | 10:34 AM | 01:03 PM |
आपण गणेश चतुर्थी का साजरी करतो
या सणाचे महत्त्व धर्मग्रंथांमध्ये, विशेषतः गणेश पुराणात (गणेश पुराण) खोलवर रुजलेले आहे. हा केवळ एक उत्सव नाही; तर सर्व अडथळे दूर करणाऱ्या (विघ्नहर्ता) देवतेला समर्पित 10 दिवसांचा कालावधी आहे. भगवान गणेशाच्या आगमनाने घरातून नकारात्मक ऊर्जा नाहीशी होते आणि भक्तांना रिद्धी (समृद्धी) आणि सिद्धी (आध्यात्मिक शक्ती) प्राप्त होते, असे मानले जाते.
पण ही वेळ इतकी महत्त्वाची का आहे? भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला गणेशाची ऊर्जा पृथ्वीवर आपल्यासाठी सर्वात जास्त उपलब्ध असते. भक्त मातीच्या मूर्तींची स्थापना करतात, जे जीवनाच्या तात्पुरत्या स्वरूपाचे प्रतीक आहे, आणि भक्तीभावाने त्यांची पूजा करतात. या श्रद्धेच्या कृतीमुळे वर्षभरात हाती घेतलेल्या सर्व कामांमध्ये यश मिळते असे मानले जाते. ही एक नवीन, आध्यात्मिकदृष्ट्या ऊर्जावान सुरुवात आहे. तुम्ही गणेशाच्या आगमनाचे महत्त्व येथे अधिक जाणून घेऊ शकता.
भगवान गणेशाच्या जन्मामागील कथा
सर्वात प्रसिद्ध कथा थेट शिव पुराणातून (शिव पुराण) आली आहे. ही एक शक्तिशाली कथा आहे. देवी पार्वतीने, स्नानावेळी एका विश्वासू रक्षकाच्या इच्छेने, आपल्या शरीरावरील चंदन लेपातून एका मुलाला निर्माण केले आणि त्यात प्राण फुंकले. तिने त्याला कोणालाही आत येऊ न देण्याची आज्ञा दिली. तो मुलगा अर्थातच गणेश होता.
जेव्हा भगवान शिव परत आले, तेव्हा आईच्या आज्ञेचे पालन करणाऱ्या त्या मुलाने त्यांना प्रवेश नाकारला. एक घनघोर युद्ध झाले आणि रागाच्या भरात शिवाने त्या मुलाचे शीर धडावेगळे केले. पार्वती दुःखाने व्याकूळ झाली. तिला सांत्वन देण्यासाठी, शिवाने मुलाला पुन्हा जिवंत करण्याचे वचन दिले. त्यांच्या गणांना त्यांनी पाहिलेल्या पहिल्या जिवंत प्राण्याचे शीर शोधण्यासाठी पाठवण्यात आले, जो एक हत्ती होता. शिवाने हत्तीचे शीर मुलाच्या शरीराला जोडले, त्याला पुनरुज्जीवित केले आणि त्याला आपल्या गणांचा नेता (गणपती) म्हणून घोषित केले. हा खरोखरच एक दैवी हस्तक्षेप होता.
गणेश चतुर्थी पूजा विधी: चरण-दर-चरण
आमच्या सत्यापित वैदिक पंडितांनी सांगितल्याप्रमाणे पूजा योग्यरित्या करणे आवश्यक आहे. हा चरण-दर-चरण विधी तुम्हाला भगवान गणेशाच्या दैवी ऊर्जेशी जोडण्यास मदत करतो. काळजी करू नका, हे परिपूर्णतेपेक्षा भक्तीबद्दल अधिक आहे.
- स्थापना: शुद्ध स्नान केल्यानंतर, गणेशाची मूर्ती एका स्वच्छ, उंच चौरंगावर ठेवा. ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.
- संकल्प: आपल्या तळहातावर फुले, पाणी आणि तांदूळ घ्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रामाणिक भक्तीने पूजा करण्याचा संकल्प करा.
- आवाहन: मंत्रोच्चार करून आणि फुले अर्पण करून मूर्तीमध्ये भगवान गणेशाचे आवाहन करा. तुम्ही देवाचे तुमच्या घरात स्वागत करत आहात.
- षोडशोपचार पूजा: ही 16-चरणांची पूजा आहे. यात आसन, पाद्य (पाय धुणे), अर्घ्य (पाणी अर्पण करणे) आणि पंचामृताने स्नान यांचा समावेश आहे.
- वस्त्र आणि अलंकार: नवीन वस्त्र, जानवे, चंदन, कुंकू आणि अक्षता अर्पण करा.
- पुष्प आणि दुर्वा: फुले, विशेषतः लाल जास्वंद, आणि 21 दुर्वांची जुडी अर्पण करा. दुर्वा गणेशाला अत्यंत प्रिय आहेत.
- धूप आणि दीप: धूप आणि तुपाचा दिवा लावा आणि मूर्तीसमोर गोलाकार फिरवून ओवाळा.
- नैवेद्य: गणेशाचा आवडता पदार्थ, मोदक अर्पण करा. तुम्ही लाडू आणि फळे यांसारखे इतर गोड पदार्थही अर्पण करू शकता.
- आरती आणि प्रार्थना: गणेश आरती गाऊन आणि प्रार्थना करून पूजेची सांगता करा.
- पुष्पांजली आणि प्रदक्षिणा: मूठभर फुले अर्पण करा आणि मूर्तीला तीन वेळा प्रदक्षिणा घाला.
गणेश पूजा सामग्रीची यादी
संपूर्ण पूजेसाठी योग्य सामग्री असणे महत्त्वाचे आहे. गणेश पुराणात देवाला प्रसन्न करणाऱ्या विशिष्ट वस्तूंची यादी आहे. तयारीसाठी येथे एक यादी दिली आहे.
| श्रेणी | वस्तू | उद्देश |
|---|---|---|
| मूर्ती आणि चौरंग | मातीची गणेश मूर्ती, लाल कापड | पूजेचे केंद्र आणि पवित्र आसन. |
| पूजेच्या वस्तू | कुंकू, हळद, चंदन, अक्षता | टिळा आणि पवित्र अलंकारासाठी. |
| दिवे आणि धूप | तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, कापूर | प्रकाशाचे आवाहन आणि हवा शुद्ध करण्यासाठी. |
| नैवेद्य | मोदक, लाडू, फळे, नारळ | देवाला अर्पण करण्यासाठी नैवेद्य (प्रसाद). |
| विशेष वस्तू | दुर्वा (21), लाल जास्वंद | गणेशाचे आवडते अर्पण. |
| विधीसाठी वस्तू | कलश, जानवे (पवित्र धागा) | पवित्र पाणी ठेवण्यासाठी आणि पवित्र अर्पण म्हणून. |
श्री गणेश आरती (जय गणेश देवा)
गणेश आरती उत्सवादरम्यानच्या दैनंदिन पूजेचा आत्मा आहे. मंदिरातील परंपरेनुसार, भक्तीभावाने गायल्यास घरात सकारात्मक स्पंदने भरतात. ती मुख्य पूजा विधीच्या शेवटी, प्रसाद वाटण्यापूर्वी गायली जाते.
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा ।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा ॥एक दंत दयावंत, चार भुजा धारी ।
माथे सिंदूर सोहे, मूसे की सवारी ॥
Jai Ganesh, Jai Ganesh, Jai Ganesh Deva.
Mata Jaaki Parvati, Pita Mahadeva.
Ek Dant Dayavant, Chaar Bhuja Dhaari.
Maathe Sindoor Sohe, Muse Ki Savari.
अर्थ: ही आरती पार्वती आणि महादेवाचे पुत्र, दयाळू, एकदंत, चार भुजाधारी आणि उंदरावर स्वार होणाऱ्या भगवान गणेशाची स्तुती करते. हे विजय आणि भक्तीचे स्तोत्र आहे.
पठण: सकाळच्या आणि संध्याकाळच्या पूजेदरम्यान संपूर्ण कुटुंबासह एकदा किंवा तीनदा म्हणा.
गणेश पूजेसाठी महत्त्वाचे मंत्र
मंत्र हे दैवी ध्वनी सूत्र आहेत जे तुमची चेतना देवतेशी जुळवतात. यावर गणपती अथर्वशीर्ष हा मुख्य ग्रंथ असला तरी, दैनंदिन पूजेसाठी सोपे मंत्र अधिक प्रभावी आहेत. मंत्रोच्चार तुमचे मन केंद्रित करतो आणि तुमच्या प्रार्थनांना प्रबळ करतो, ज्यामुळे एक पवित्र स्पंदन निर्माण होते.
गणेश मूळ मंत्र (गणेश मूल मंत्र):
ॐ गं गणपतये नमः
Om Gam Ganapataye Namaha
अर्थ: "मी गणांच्या स्वामीला नमन करतो." हा भगवान गणेशाचे आवाहन करण्यासाठी सर्वात मूलभूत मंत्र आहे. बीज ध्वनी, गम (गं), हे स्वतः देवतेचे ध्वनी रूप आहे, ज्यात सर्व अडथळे दूर करण्याची शक्ती आहे.
जप संख्या: दैनंदिन पूजेदरम्यान 108 वेळा (एक पूर्ण माळ).
उत्तम दिवस आणि वेळ: बुधवार हा गणेशाचा दिवस आहे, परंतु गणेश चतुर्थी दरम्यान कधीही याचा जप करणे अत्यंत फायदेशीर आहे.
गणेश ध्यान श्लोक (आवाहन):
जप सुरू करण्यापूर्वी, गणेशाच्या भव्य रूपावर ध्यान करण्यासाठी हा श्लोक म्हणण्याची प्रथा आहे.
वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ ।
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥
Vakratunda Mahakaya Surya Koti Samaprabha
Nirvighnam Kuru Me Deva Sarva-Kaaryeshu Sarvadaa
अर्थ: "हे वक्र तुंड आणि महाकाय शरीर असलेल्या, ज्यांचे तेज कोटी सूर्यांसमान आहे, अशा देवा, माझी सर्व कार्ये नेहमी निर्विघ्नपणे पार पाड."
उत्सवादरम्यान काय करावे आणि काय करू नये
आगम शास्त्रानुसार, 10 दिवसांच्या उत्सवादरम्यान काही नियमांचे पालन करणे हा भक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. या सोप्या नियमांचे पालन केल्याने पूजेची पवित्रता टिकून राहण्यास मदत होते.
काय करावे:
- लवकर उठा, स्नान करा आणि पूजा सुरू करण्यापूर्वी स्वच्छ कपडे घाला.
- दररोज ताजी फुले, दुर्वा आणि मोदक अर्पण करा.
- सात्विक (शुद्ध शाकाहारी) आहार घ्या.
- गणेश कथा वाचा किंवा ऐका.
- दानधर्म करा आणि सर्वांशी प्रेमाने बोला.
काय करू नये:
- कांदा, लसूण, मांस किंवा मद्य सेवन करू नका.
- नकारात्मक विचार, राग आणि वादविवाद टाळा.
- गणेशाची मूर्ती कधीही एकटी सोडू नका.
- प्लास्टिक किंवा प्लास्टर ऑफ पॅरिसची मूर्ती नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये विसर्जित करू नका. पर्यावरणपूरक मातीच्या मूर्तींचा वापर करा.
उत्सववर गणेश पूजेत सहभागी व्हा
घरी सविस्तर पूजा करू शकत नाही? तरीही गणेशाचे आशीर्वाद मिळवण्यापासून थांबू नका. तुम्ही पवित्र मंदिरांमध्ये सत्यापित पंडितांद्वारे केल्या जाणाऱ्या अस्सल पूजांमध्ये सहभागी होऊ शकता. हे सोपे आहे.
- चिंतामणी गणेश विशेष अर्चना पूजा: काशीतील एका शक्तिशाली गणेश मंदिरात केली जाणारी विशेष अर्चना पूजा. दक्षिणा ₹851 पासून सुरू.
- उच्छिष्ट गणपती महापूजा: गंभीर अडथळ्यांवर मात करण्यासाठी एक शक्तिशाली तांत्रिक विधी. दक्षिणा ₹501 पासून सुरू.
कसे सहभागी व्हावे:
1. तुम्हाला आवडणारी पूजा निवडा.
2. संकल्प फॉर्ममध्ये तुमचे नाव, गोत्र आणि इच्छा भरा.
3. आमचे पंडित तुमचे तपशील उच्चारून पूजा करतील.
4. तुम्हाला 3-5 दिवसांत WhatsApp द्वारे पूजेचा व्हिडिओ मिळेल.
5. मंदिरातील अस्सल प्रसाद तुमच्या घरी पाठवला जाईल.
स्रोत आणि संदर्भ
शास्त्रीय अधिकार:
- गणेश पुराण, उपासना खंड — भगवान गणेशाचे महत्त्व आणि पूजेचे वर्णन करते.
- शिव पुराण, रुद्र संहिता — गणेशाच्या जन्माची कथा तपशीलवार सांगते.
विधी / गृह्य सूत्रे:
- आश्वलायन गृह्य सूत्र — मूर्ती स्थापनेसारख्या घरगुती विधींच्या नियमांचे संदर्भ आहेत.
पंचांग आणि वेळ:
- Drikpanchang.com — 2026 साठी तिथी/मुहूर्त वेळा सत्यापित.
- उत्सव पंचांग (https://utsavapp.in/panchang)
उत्सववरील संबंधित पूजा:
- चिंतामणी गणेश विशेष अर्चना पूजा
- विनायक चतुर्थी: इतिहास आणि महत्त्व
